The Spirit of Tengri фестивалі 2014 жылы үш құрлықтан келген музыканттарды біріктірді.

The Spirit of Tengri фестивалі 2014 жылы үш құрлықтан келген музыканттарды біріктірді.

Алматы қаласында өткен The Spirit of Tengri атты екінші халықаралық этникалық музыка фестивалі үш құрлықтан келген 13 ұжымды біріктірді. Алматыдағы Республика сарайының алдындағы алаң алты сағат бойы этникалық музыка фестивалінің сахнасына айналды. Көрермендер түрлі халықтық музыкалық аспаптарды көріп, тыңдады. Бұл жағдайда этникалық музыка (сондай-ақ этно, этника) деп негізінен батыстық коммерциялық дыбыс жазу стандарттарына бейімделген еуропалық емес халық музыкасы түсініледі. Бір жыл бұрын The Spirit of Tengri фестивалі алғаш рет дәл осы форматта — open air + live music — өткен болатын. Ол кезде қатысушылар саны аздау — 11 ұжым болды. Олардың жартысынан көбі биылғы фестивальде де өнер көрсетті. Болот Байрышев унгэрэк аспабында ойнауды көрсетіп жатыр (алтайлық саз-сырнайдың баламасы). Алматы, 7 маусым 2014 жыл. Биыл фестивальге Қазақстаннан үш ұжым қатысты — «Роксонаки», «Алдаспан», «Шарапат». Қонақтардың ең көбі Ресей аймақтарының этномузыкалық мәдениетін таныстырды: «Аргымак» (Башқұртстан), «Чалтыс» (Таулы Шория), Болот Байрышев пен «Белуха Jam» (Алтай Республикасы), «Намгар» (Мәскеу/Бурятия), Радик Тюлюш (Тыва), Саинхо Намчылак (Австрия/Тыва). Сонымен қатар грузиндер (The Shin), түріктер (Baba Zula), Қырғызстаннан әнші Гүлзада және оңтүстікамерикалық үндістерден құралған экзотикалық трио өнер көрсетті. Көрермендердің басым бөлігі қоршаудың сыртында тұрып тыңдады. Алаң лық толы болды. Тіпті түн ортасына таяған соңғы қатысушының өнер көрсетуі кезінде де. СТИЛЬДЕРДІҢ ӘРАЛУАНДЫЛЫҒЫ Концерт барысында этникалық музыканың түрлі жанрлармен үйлескен нұсқалары ұсынылды. Қазақстандық «Роксонаки» тобының музыканты фестивальде өнер көрсетіп жатыр. Алматы, 7 маусым 2014 жыл. Грузиялық The Shin ұжымы (грузин тілінен аударғанда — «үйге апарар жол») этно-джаз орындады. Музыканттар бұл бағытты «кавказ-ибериялық джаз» деп атайды. Гитарада шебер ойнауымен Заза Миминошвили (1992 жылғы Грузияның ең үздік джаз-гитарисі) көрерменді тәнті етті. Сондай-ақ топ мүшелерінің бірі кейде орнынан тұрып, грузин биін орындады. Тывадан шыққан, көп жылдан бері Австрияда тұратын әйгілі әнші Саинхо Намчылак халық музыкасын, джазды және шамандық биді біріктірген өнер көрсетті. Бұл жолы ол өз мүмкіндігін толық аша алмады. Оның айтуынша, жақында операция жасатқан, сондықтан бұл концерт ол үшін сынақ сипатында болды. Көптеген топтар мен жеке орындаушылар этно-рок стилінде өнер көрсетті. Олардың қатарында қазақстандық «Роксонаки», «Алдаспан», «Шарапат», башқұрттың «Аргымак» тобы, түріктің Baba Zula ұжымы бар. Роктың сипаты да әртүрлі болды — сабырлы, кейде психоделикалық әуендерден бастап хард-рокқа дейін. Дәстүрлі халық музыкасына жақынырақ өнер көрсеткендер: тывалық көмей әншісі Радик Тюлюш, алтайлық қайшы Болот Байрышев және бурятиялық «Намгар» тобы. ТАУЛЫ АҢҒАРЛАР ТІЛІНДЕГІ ӘНДЕР Фестивальдегі ең экзотикалық ұжым — Эквадордан келген Yarik-Ecuador тобы болды. Ол үш кечуа үндісінен және 20 жылдан астам Эквадорда тұрып жатқан бұрынғы мәскеулік продюсерден тұрады. Соңғы жылдары Ресейде Оңтүстік Америкадан келген көптеген үндіс топтарын көруге болады. Олар әдетте мамырда келіп, күзде еліне қайтады. Ал Yarik-Ecuador музыканттары, шамасы, Ресейге алғаш келгендердің бірі. Трио бірнеше диск шығарған, олардың екеуі инктер өркениетінің мәдени мұрасы саналатын кечуа дәстүрлі музыкасына арналған. Олар сахнаға кена, кеначо (флейта түрлері), сампоньо (панфлейта) сияқты дәстүрлі аспаптармен шықты. Әндерді кечуа тілінде орындады, бұл тіл «таулы аңғарлар тілі» деп аударылады. Орындаған шығармаларының бірі мәдени дәстүрлерді қайта жаңғырту қажеттілігі туралы болды. Музыканттар Алматыда біраз уақыт қалып, өздеріне ұнаған қаланы және тауларды жақынырақ танып білгісі келеді. Сондай-ақ жергілікті халықтық аспаптарға қызығып, оларда ойнауды үйренгісі келеді. ЭЛЕКТРО-ЖЕТІГЕННІҢ ТҰСАУКЕСЕРІ Фестивальде алғаш рет үлкен сахнада электро-жетіген таныстырылды. Оны бір жыл бұрын құрылған «Шарапат» тобы қолданады. Топтың арсеналында электро-домбылардың бірнеше түрі бар, енді электро-жетіген де қосылды. — Бұл жетігеннің 23 ішекті аналогы, фондық аспап ретінде пайдаланылады. Онда дыбыс түсіргіш пен пьезоэлемент технологиясы қолданылған, — дейді оның авторы, IT саласындағы компания басшысы Нұржан Тойшы. Электро-жетігенде ойнау қиын, себебі дыбысы өте ұзақ сақталады. Бір рет соқсаң, кешке дейін гуілдеп тұруы мүмкін. Сондықтан дыбысты дер кезінде өшіру маңызды. Басқару тетіктері көп, жиіліктер реттеледі, педаль қолданылады. Максат Хасанов гавай гитарасының элементін қосты. Электро-жетігенді жасауға төрт ай уақыт кеткен. Аспап Мәскеуде, Shamray Guitars шеберханасында жасалған. Ол бұрыннан патенттелген бөлшектерден жиналғандықтан, заң бойынша жеке патент алуға жатпайды. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖАНРДЫҢ ЖАЙ-КҮЙІ ТУРАЛЫ Фестивальдің бас продюсері Жан Кастеевтің айтуынша, Қазақстанда этникалық музыканы өз мазмұны негізінде дамытқысы келетін жаңа буын музыканттар пайда болды. — Көпшілігі заманауи семплдер мен диджейлік луптарды пайдаланады. Біз болса этникалық музыканы тірі аспаптар арқылы заманауи өңдеуден өткіземіз. Мұндай бағытты шамамен он жыл бұрын Питер Гэбриэл дамыта бастаған, — дейді ол. Жан Кастеевтің пікірінше, қазақстандық орындаушылар бұл салада әлі де бірнеше саты төмен тұр. Шетелге шығуға тырысатын рок-топтар көп, бірақ ол жақта мұндай топтар жеткілікті. — Әлемдік деңгейдегі қазақстандық орындаушылар туралы айту әзірге қиын. «Роксонаки» фестивальдерге барып тұрады, бірақ бұл оларды бәрі таниды деген сөз емес. Танымал болу үшін музыканттар да, менеджерлер де көп жұмыс істеуі керек. Мемлекет қолдайтын жобалар саны да өте аз, — дейді ол. ЭТНОМУЗЫКА ФЕСТИВАЛЬДЕРІ — ӘЛЕМДІК БРЕНД РЕТІНДЕ Тывадан келген Радик Тюлюш Алматыдағы фестивальдің жоғары деңгейде, көтеріңкі көңіл-күйде өткенін айтты. Башқұрттың «Аргымак» тобының жетекшісі Ринат Рамазанов ұйымдастырудың сапасын, жылы қарсы алуды атап өтіп, мұндай фестивальдер болашақта халықаралық деңгейге шығып, әлемдік брендке айналады деген үмітін білдірді. — Домбыраны қазақтан артық ешкім ойнай алмайды, қурайды — башқұрттан, ал көмей әнін — тывалықтан артық ешкім орындай алмайды, — дейді ол. Дегенмен барлық қатысушыларды бір концертке сыйғызу кей көрермендерге ауыр тиді. Алты сағат бойы тік тұрып тыңдау оңай емес. Дыбыс жағынан да кемшіліктер болды: кейде музыканттар дыбыс режиссеріне ыммен белгі беріп отырды. Кейбір қонақтар жеке әңгімеде дыбыстың өте нашар болғанын айтты.